છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી દેશની કપાસની ઉત્પાદકતા સતત ઘટી રહી છે. આ વર્ષે ઉત્પાદકતામાં થોડો વધારો થઈ શકે તેવા સંકેતો છે. નિષ્ણાતોનો અંદાજ છે કે તે પ્રતિ હેક્ટર 5500 કિલો કપાસ સુધી પહોંચી શકે છે.

ભારત વિશ્વમાં કપાસનો સૌથી મોટો ઉત્પાદક દેશ છે. આ વર્ષે 129 લાખ હેક્ટરમાં વાવેતર થયું છે. પરંતુ ભારત ઉત્પાદકતાના મામલામાં પાકિસ્તાન જેવા દેશોથી પાછળ છે. છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં ઉત્પાદકતામાં સતત ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે.

દેશના કપાસના ઉત્પાદન પર મહારાષ્ટ્ર રાજ્યનો મોટો પ્રભાવ છે. કારણ કે દેશમાં સૌથી વધુ કપાસનું વાવેતર મહારાષ્ટ્રમાં 43 થી 44 લાખ હેક્ટરમાં થાય છે. મહારાષ્ટ્રમાં કપાસની ખેતી ચીન, અમેરિકા વગેરે દેશોમાં કપાસની ખેતી કરતાં વધુ છે.

પરંતુ રાજ્યમાં માત્ર ચારથી પાંચ ટકા કપાસનો વિસ્તાર જ સિંચાઈ હેઠળ છે. મધ્યપ્રદેશ, ગુજરાતમાં કપાસનો 55 ટકા વિસ્તાર સિંચાઈ હેઠળ છે.

ઉત્તર ભારતમાં કપાસના 90% વિસ્તારને સિંચાઈ આપવામાં આવે છે. મહારાષ્ટ્રમાં છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી ભારે વરસાદ થઈ રહ્યો છે. અગાઉ દુષ્કાળની સ્થિતિ હતી. જેના કારણે છેલ્લી ત્રણ સિઝનમાં મહારાષ્ટ્રની કપાસની સરેરાશ ઉત્પાદકતા 400 કિલો કપાસની પણ રહી નથી.

ગયા વર્ષે કપાસની ઉત્પાદકતા પ્રતિ હેક્ટર 315 કિલો રાય હતી. આ વર્ષે તે પ્રતિ હેક્ટર 350 કિલો કપાસ સુધી જઈ શકે છે. અલબત્ત, મહારાષ્ટ્રમાં એવું લાગે છે કે એકર દીઠ માત્ર સાતથી સાડા સાત ક્વિન્ટલ કપાસનું ઉત્પાદન સરેરાશ ખેડૂતના હાથમાં આવશે.

નવી ટેકનોલોજીની જરૂરિયાત: દેશમાં કપાસની ઉત્પાદકતા વધારવા માટે કપાસના બિયારણમાં અદ્યતન ટેકનોલોજી અથવા ‘બોલગાર્ડ 3’, ‘બોલગાર્ડ 4’ની સતત માંગ કપાસ ઉદ્યોગ અને અન્ય લોકો દ્વારા કરવામાં આવે છે.

કોટન એસોસિએશન ઓફ ઈન્ડિયા અને અન્ય સંગઠનોએ પણ આ અંગે કેન્દ્ર સરકાર પાસે માંગણી કરી છે. કેન્દ્રએ થોડા મહિના પહેલા હરિયાણામાં આ ટેક્નોલોજીના ટ્રાયલને મંજૂરી આપી દીધી છે. આશા છે કે આ અંગેની કામગીરી ઝડપથી પૂર્ણ થશે.

“બોલગાર્ડ 4 ટેક્નોલોજીની રજૂઆત સાથે કપાસની ઉત્પાદકતામાં વધારો થશે,” વૈજ્ઞાનિક ડૉ. સી. ડી. માએ વ્યક્ત કર્યો.

સારા વરસાદથી રાજ્ય અને અન્ય ભાગોમાં સુકા કપાસના પાકની સ્થિતિમાં સુધારો થયો છે. – ગોવિંદ વૈરાલે, કપાસ વિદ્વાન

2021-22માં વિવિધ દેશોનું કપાસ બજાર (ઉત્પાદકતા કિલો કપાસ પ્રતિ હેક્ટર)
ઓસ્ટ્રેલિયા – 1200
અમેરિકા – 900
ચીન – 1000
બ્રાઝિલ – 00
પાકિસ્તાન – 700
ભારત – 465